Silim Sırasında İş Güvenliği: Toz, Gürültü, Elektrik ve Kayma

Taş silim, dışarıdan bakıldığında sakin bir iştir: Bir makine zeminde yavaşça döner, arkasında parlayan bir yüzey bırakır. Oysa sahada aynı anda birçok tehlike bir arada bulunur. Zemin su ve çamurla kaplıdır, aynı zeminde elektrik kabloları uzanır, makine yüksek ses çıkarır, bazı aşamalarda toz ve kimyasal kullanılır, ağır ekipman merdivenlerden taşınır. Bu riskler yalnızca ekibi değil, evde yaşayan aileyi, ofiste çalışanları ve alt kattaki komşuyu da ilgilendirir. Bu yazıda silim sahasındaki başlıca tehlikeleri, bunlara karşı alınması gereken önlemleri ve bir ev sahibinin ya da bina yöneticisinin işi yaptırırken kendisinin kontrol edebileceği noktaları ele alıyoruz.

Kısaca: Silimde en ciddi risk, ıslak zeminde elektriktir; kaçak akım koruması, sağlam kablo ve ek yerleri bu yüzden vazgeçilmezdir. Bunun yanında uygun koruyucu donanım, gürültünün ve tozun kontrolü, kimyasalların güvenlik bilgi formuna göre kullanılması ve çalışma alanının çevredekilerden ayrılması gerekir. Bu konular iş başlamadan konuşulmalıdır.

Silim Sahasında Riskler Bir Arada Bulunur

Bir inşaat şantiyesinde tehlikeler genellikle farklı yerlere dağılmıştır. Silimde ise hepsi birkaç metrekarelik aynı alanda toplanır. Sulu silimde zemin sürekli ıslaktır ve taş çamuru sabun gibi kaygandır. Makine ve vakum cihazı elektrikle çalışır; kabloları da bu ıslak zeminde ilerler. Kaba kademelerde ses yükselir, kuru işlerde toz çıkar, cila ve emprenye aşamasında kimyasallar devreye girer. Üstelik iş çoğu zaman kullanılan bir evde, açık bir ofiste ya da gece çalışan bir otelde yapılır.

Bu tablo, güvenliğin tek bir önlemle değil, bir düzenle sağlanabileceğini gösterir. Türkiye'de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene çalışanlarının güvenliği için riskleri değerlendirme, önlem alma ve çalışanları bilgilendirme yükümlülüğü getirir. Silim yapan firmanın bu yükümlülükleri kendi ekibi için yerine getirmesi gerekir; iş bir kurumda yapılıyorsa, kurumun kendi iş güvenliği düzeniyle koordinasyon da işin parçasıdır. Ayrıntılar için iş güvenliği uzmanına ve güncel mevzuata başvurulmalıdır.

Su ve Elektrik: En Ciddi Tehlike

Sulu silimin en ciddi riski elektrik çarpmasıdır. Islak ortamda insan vücudunun elektriğe karşı direnci düşer ve normalde hissedilmeyecek bir kaçak akım bile tehlikeli hâle gelebilir. Kablo yalıtımındaki bir çatlak, suya düşmüş bir ek yeri ya da topraklaması olmayan bir priz, zemindeki su yoluyla makineyi kullanan kişiye kadar ulaşabilir.

Bu riske karşı en önemli önlem, makinenin ve vakumun hayat koruma amaçlı kaçak akım koruma rölesi bulunan bir hattan beslenmesidir. Elektrik iç tesislerinde hayat koruma için 30 miliamperlik kaçak akım rölesi kullanılır. Binanın tesisatında böyle bir koruma olup olmadığı bilinmiyorsa, ekip kendi taşınabilir kaçak akım korumalı dağıtım kutusunu getirmelidir. Bunun yanında dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:

• Sağlam kablo: Uzatma kablolarının yalıtımı çatlaksız, kesiksiz ve ezilmemiş olmalıdır; bantla onarılmış kablo ıslak zeminde kullanılmaz.
• Ek yerleri yerden yukarıda: Kablo ek yerleri ve dağıtım kutusu suyun ulaşamayacağı bir yükseklikte, örneğin bir sehpa ya da askı üzerinde tutulmalıdır.
• Prizlerin korunması: Çalışılan alandaki duvar prizleri ve süpürgelik seviyesindeki elektrik çıkışları su ve çamura karşı bantla ve naylonla kapatılmalıdır.
• Kablo güzergâhı: Kablo makinenin arkasında, ıslak çamurun içinden değil, mümkünse duvar kenarından ve yürüme yolunun dışından götürülmelidir.

Bir sorun belirtisinde, örneğin sigorta sık atıyorsa, kabloda ısınma ya da ek yerinde kıvılcım görülüyorsa, iş hemen durdurulmalı ve neden bulunmadan yeniden başlanmamalıdır. Sigortanın atması bir arıza değil, çoğu zaman bir uyarıdır.

Kişisel Koruyucu Donanım

Silim ekibinin donanımı, sahadaki tehlikelere göre seçilir. Sulu silimde su geçirmez ve tabanı kaymaz çizmeler, hem ayağı ıslaklıktan hem de kişiyi çamurda kaymaktan korur. Göz koruması, makineden sıçrayan çamura ve kimyasal uygulamalarda sıçrayan damlalara karşı gereklidir. Eldivenler işe göre değişir: Makine kullanımında kavrama sağlayan iş eldiveni, kimyasal işlerde ise ürünün güvenlik bilgi formunda belirtilen türde kimyasala dayanıklı eldiven.

Kulak koruması ve solunum koruması ise işin aşamasına ve yöntemine göre gündeme gelir. Kuru kesim, kuru silim ya da kuru zımparalama yapılıyorsa, özellikle granit ve kuvars içeren yüzeylerde uygun bir solunum koruyucusu kullanılmalıdır. Bu konunun ayrıntılarını kuru silimde silika tozu yazısında ele aldık. Koruyucu donanımın yalnızca bulunması yetmez; doğru beden olması, temiz tutulması ve gerçekten kullanılması gerekir.

Az konuşulan bir donanım da dizliktir. Duvar dipleri, köşeler, basamaklar ve kapı eşikleri el makineleriyle, çoğu zaman diz çökerek işlenir. Islak ve sert taş zeminde saatlerce diz üstünde çalışmak hem diz eklemlerini yorar hem de çamurdaki küçük taş parçaları nedeniyle yaralanmaya yol açabilir. Su geçirmez dizlikler ve düzenli mola, özellikle basamak ve süpürgelik işlerinin yoğun olduğu günlerde ekibin sağlığını korur.

Gürültü ve Titreşim

Silim makineleri, özellikle kaba kademelerde ve metal bağlı elmaslarla çalışırken, uzun süre maruz kalındığında işitmeye zarar verebilecek düzeyde ses çıkarabilir. Türkiye'de Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, sekiz saatlik günlük maruziyet için üç eşik tanımlar: 80 dB(A) en düşük maruziyet eylem değeri, 85 dB(A) en yüksek maruziyet eylem değeri, 87 dB(A) ise maruziyet sınır değeridir. Eylem değerlerinde işverenin önlem alma ve kulak koruyucu sağlama yükümlülükleri başlar. Hangi makinenin hangi düzeyde ses çıkardığı modele, kademeye ve ortama göre değiştiği için gerçek maruziyet ölçümle belirlenir.

Gürültü yalnızca ekibi değil, çevreyi de etkiler. Apartmanlarda makine sesi ve titreşim alt ve üst katlarda belirgin biçimde duyulabilir. Bu yüzden çalışma saatleri yönetimle ve komşularla önceden konuşulmalı, kaba kademeler gün içinde uygun saatlere alınmalıdır. Uzun süre makine kullanan ekip üyeleri için kademeler arasında dinlenme ve iş değişimi, el ve kolda titreşim yükünü de azaltır.

Toz, Çamur ve Atık

Sulu silim tozu büyük ölçüde bağlar ama yerine taş çamuru üretir. Bu çamur kaygandır, kurudukça toz hâline gelir ve kapı altlarından, derzlerden ve süpürgelik arkasından kolayca yayılır. Çamurun sık aralıklarla vakumla toplanması hem zeminin görülmesini sağlar hem de kayma riskini azaltır. Toplanan çamur lavaboya, klozete ya da yağmur giderine dökülmemelidir; tortu boruları tıkayabilir. Çamurun nasıl bertaraf edileceği iş başlamadan konuşulmalıdır.

Kuru yöntemde ise asıl risk tozdur. Kuru silim, toz emişli makine ve uygun filtreli endüstriyel vakum olmadan yapılırsa ince toz bütün eve yayılır ve solunur. Yöntem seçiminin toz, su ve ses açısından farklarını ıslak ve kuru silim karşılaştırmasında ayrıntılı ele aldık.

Kimyasallar: Kristalizör, Asit ve Solvent

Silimin son aşamalarında ve bakımda farklı kimyasallar kullanılır. Kristalizasyon ürünleri asidik bileşenler içerebilir; deriye ve göze temas ettiğinde tahriş edebilir. Leke çıkarıcılar ve bazı temizlik ürünleri güçlü alkali ya da asidik olabilir. Solvent bazlı emprenye ve bazı yapıştırıcılar ise kapalı ortamda yoğun buhar oluşturur. Her ürünün yanında güvenlik bilgi formu bulunmalı, ekip bu formda yazan koruyucu donanımı ve havalandırma koşullarını bilmelidir. Kristalizasyonun kimyasını kristalizasyon yazısında anlattık.

Kimyasallarla ilgili en tehlikeli hata, ürünlerin karıştırılmasıdır. Örneğin çamaşır suyu ile asitli bir temizleyicinin bir araya gelmesi zehirli gaz açığa çıkarabilir. Bu yüzden ürünler orijinal kaplarında, etiketli olarak tutulmalı, boş su şişelerine aktarılmamalı ve aynı kovada art arda farklı ürün kullanılmamalıdır. Solvent bazlı ürün uygulanan alanda açık alev, sigara ve kıvılcım çıkarabilecek cihazlar bulunmamalı, uygulama boyunca ve sonrasında alan iyi havalandırılmalıdır. Evlerde çocukların ve evcil hayvanların kimyasal kaplarına ulaşamayacağından emin olunmalıdır.

Kayma, Taşıma ve Ergonomi

Silim ekibi, başkalarının zeminini güvenli hâle getirmeye çalışırken kendi çalıştığı zeminde sürekli kayma riski altındadır. Taş çamuru, cilalı bir zeminden bile daha kaygandır. Kaymaz tabanlı çizme, çamurun sık toplanması ve kabloların düzenli bir güzergâhta tutulması, ekibin kendi güvenliği için de önemlidir. Islak zeminde geri geri yürürken makineyi çekmek, en sık görülen kayma ve düşme durumlarından biridir.

Ekipmanın taşınması ayrı bir risktir. Silim makineleri ağırdır ve çoğu zaman merdivenden, dar kapılardan ve asansörlerden geçirilir. Makinenin parçalarına ayrılarak taşınması, en az iki kişiyle kaldırılması ve merdivenlerde rampa ya da taşıma arabası kullanılması bel yaralanmalarını ve düşmeleri önler. Makine seçiminin taşıma kolaylığını da etkilediğini silim makinesi seçimi yazısında anlattık.

Çevredeki Kişiler ve Mekân

Silim çoğu zaman insanların yaşadığı ya da çalıştığı bir mekânda yapılır. Evde çocuklar ve evcil hayvanlar çalışma alanından uzak tutulmalı, mümkünse işin yapıldığı odaya kapı kapatılmalıdır. Ofislerde ve otellerde çalışılan alan şerit ve uyarı levhalarıyla ayrılmalı, kablolar yürüme yolunu kesmemelidir. Islak zeminin ne zaman yürünebilir hâle geleceği, ekip alandan ayrılmadan önce açıkça söylenmelidir.

Mekânın kendisi de korunmalıdır. Sulu silimde su ve çamur, derzler ve tesisat boşlukları yoluyla alt kata sızabilir. Eski binalarda, ahşap döşeme üzerine yapılmış taş zeminlerde ve tesisat geçişlerinin çok olduğu banyolarda bu risk daha yüksektir. İşe başlamadan önce alt katın tavanında nem izi olup olmadığına bakmak, işten sonra da aynı kontrolü yapmak, olası bir sızıntının erkenden fark edilmesini sağlar.

Müşterinin Kontrol Edebileceği Noktalar

İşin teknik ayrıntılarını bilmek zorunda değilsiniz; ama birkaç basit noktaya bakarak sahadaki güvenlik düzeni hakkında iyi bir fikir edinebilirsiniz. Kurumsal işlerde bu noktaların teknik şartnameye eklenmesi, beklentiyi baştan yazılı hâle getirir; şartname hazırlığını zemin silimi teknik şartnamesi yazısında anlattık.

Aşağıdaki tablo, iş başlamadan ve iş sırasında kontrol edebileceğiniz başlıca noktaları özetliyor:

Bu soruları sormak, işi yapan ekibe güvenmemek anlamına gelmez; tam tersine, düzenli çalışan bir ekip bu soruların cevabını zaten hazır bulundurur. İşinizi planlarken alanın büyüklüğünü, kullanım durumunu ve özel koşulları hizmet talep formu üzerinden iletirseniz, güvenlik düzenini de keşifte birlikte konuşabiliriz.