Temizlik Sırasında Kayma Kazalarını Önlemek: Islak Zemin Yönetimi

Bir binada zeminin en tehlikeli olduğu an, çoğu zaman en temiz olduğu andan hemen öncesidir: Paspas yeni geçmiş, yüzeyde ince bir su filmi kalmış, insanlar da her zamanki hızıyla yürümeye devam ediyordur. Taş zeminlerde, özellikle cilalı mermer ve granitte, bu ince film tutunmayı kuru hâle göre belirgin biçimde azaltır. Kazanın önlenmesi yalnızca doğru taşı seçmekle değil, temizliğin nasıl planlandığıyla da ilgilidir. Bu yazıda uyarı levhasının doğru kullanımından bölge kapatmaya, temizlik sırasından kalıntı bırakan ürünlere ve kurulamaya kadar ıslak zemin yönetimini adım adım ele alıyor, kurumsal alanlarda sorumluluk ve kayıt düzeninin neden önemli olduğunu anlatıyoruz.

Kısaca: Islak zemin kazası, temizliğin saati, sırası ve sonrası planlanarak büyük ölçüde önlenir. Uyarı levhası tek başına yetmez; ıslak bölgenin yürüme yolundan ayrılması, doğru dozda ve kalıntı bırakmayan ürün kullanılması, zeminin hızla kurulanması ve bütün bunların yazılı bir düzene bağlanması gerekir.

Islak Zemin Kazası Nasıl Oluşur?

Kuru ve temiz bir taş zeminde çoğu ayakkabı yeterli tutunma sağlar. Yüzeye su geldiğinde, ayakkabı tabanı ile taş arasında ince bir film oluşur ve adım atılırken bu film tabanın taşa tam oturmasını engeller. Cilalı yüzeylerde suyun dağılacağı girinti olmadığı için film daha kolay oluşur. Suya deterjan, sabun ya da yağ karışmışsa film daha da kaygan hâle gelir.

Kazaların çoğu dört durumda yaşanır: temizlik sırasında ıslak bölgeden geçen kişiler, temizlikten sonra henüz kurumamış zeminde yürüyenler, beklenmedik bir dökülmenin üzerine basanlar ve yağmurlu günlerde girişten taşınan suyla ıslanan zemin. İlk ikisi tamamen planlamayla ilgilidir ve en kolay önlenebilecek olanlardır. Son ikisi ise hızlı müdahale ve doğru giriş düzeniyle kontrol altına alınır.

Kişinin ne beklediği de önemlidir. İnsanlar ıslak olduğunu bildikleri bir zeminde adımlarını kısaltır ve yavaşlar. Asıl tehlike, kuru görünen ama aslında ince bir filmle kaplı zemindir. Cilalı ve açık renkli bir mermerde ıslaklık uzaktan neredeyse hiç fark edilmez; bu yüzden uyarının görünür olması, zeminin kendisinden daha çok şey anlatır.

Uyarı Levhası: Doğru Yerde, Doğru Zamanda

Sarı ıslak zemin levhası her binada vardır; ama çoğu zaman yanlış kullanılır. En sık görülen hata, levhanın temizlik bittikten saatler sonra da yerinde bırakılmasıdır. Sürekli duran bir levhayı insanlar kısa sürede görmez olur ve gerçekten ıslak olduğu anda da dikkate almaz. Bir diğer hata, tek bir levhanın ıslak alanın ortasına konmasıdır; alanın girişlerinden gelen kişi levhayı ancak ıslak bölgeye girdikten sonra fark eder.

Uyarı levhasının işe yaraması için birkaç kurala uyulması gerekir:

• Islak alanın her girişine: Levha, ıslak bölgenin ortasına değil, insanların o bölgeye girdiği her noktaya, ıslaklıktan önce görülecek biçimde konur.
• Islaklık başlamadan: Levhalar paspas ya da makine zemine değmeden önce yerleştirilir, böylece ilk ıslanan şerit de korunmuş olur.
• Kuruyunca kaldırma: Zemin tamamen kuruduğunda levhalar hemen toplanır; gereksiz duran levha, uyarının inandırıcılığını zamanla yok eder.
• Görünür ve sağlam: Levhanın rüzgârda ya da çarpmada devrilmeyecek, kalabalıkta bile seçilecek boyutta ve renkte olması gerekir; devrilmiş levha da bir takılma tehlikesidir.

Levha bir uyarıdır, bir engel değildir. İnsanların ıslak bölgeden geçmemesi gerekiyorsa levha yetmez; alanın fiziksel olarak kapatılması gerekir.

Bölge Kapatma ve Şerit Yöntemi

Kalabalık bir lobide, hastane koridorunda ya da okul girişinde zemini tümüyle kapatmak çoğu zaman mümkün değildir. Böyle alanlarda en güvenli yöntem, zemini şeritlere bölmek ve bir şerit ıslakken öteki şeridi kuru bir yürüme yolu olarak bırakmaktır. Islak şerit şerit direkleri ya da bantla ayrılır, yürüme yolu ise net biçimde gösterilir. Islak şerit kuruduktan sonra roller değişir.

Bu yöntemin işe yaraması için yürüme yolunun gerçekten kullanılabilir olması gerekir. Çok dar bırakılmış ya da insanları uzun bir dolambaca sokan bir yol, kestirme arayan kişileri ıslak bölgeye yöneltir. Asansör kapıları, merdiven başları ve tuvalet girişleri gibi zorunlu geçiş noktalarında kuru bir geçiş her zaman açık tutulmalıdır. Merdivenlerde ise temizlik genellikle bir yandan yapılır, öteki yan ve tırabzan tarafı kuru bırakılır.

Şeritlerin yönü de düşünülmelidir. İnsanlar bir koridorda çoğunlukla uzunlamasına yürüdüğü için şeritler de uzunlamasına ayrılır; enine ayrılmış bir şerit, herkesin ıslak bölgeden geçmesini zorunlu kılar. Geniş bir lobide ise zemin, ana giriş ile asansörler arasındaki doğal yürüme hattı korunacak biçimde bölümlere ayrılır. Şerit direkleri ve bantlar, temizlik bittiği anda değil, şerit kuruduğu anda kaldırılır.

Temizlik Sırası ve Saati

En güvenli ıslak temizlik, alanın en az kullanıldığı saatte yapılan temizliktir. Ofis binalarında bu genellikle mesai sonrası, alışveriş merkezlerinde kapanıştan sonrası, hastanelerde ise ziyaret saatleri dışıdır. Gün içinde ıslak temizlik zorunluysa, yoğun saatlerin dışına ve kısa bölümlere bölünerek yapılmalıdır. Bir okulda teneffüs zili çalmadan hemen önce koridoru yıkamak, bir ofiste öğle arasına birkaç dakika kala giriş holünü paspaslamak, planlamadaki küçük bir hatanın kazaya nasıl dönüşebileceğinin tipik örnekleridir.

Temizliğin kendi içindeki sırası da kaza riskini etkiler. Önce kuru temizlik yapılır: Süpürme ya da kuru mop ile kum ve toz alınır. Kum taşı çizdiği gibi, ıslak zeminde küçük bilyeler gibi davranarak kaymayı da artırır. Ardından ıslak temizlik, çıkış yönüne doğru ilerleyerek yapılır; temizlik görevlisi ıslak bölgeye hapsolmamalı ve kendi geçtiği yeri yeniden ıslatmamalıdır. Kenarlar ve köşeler orta alandan önce bitirilir, ana yürüme yolu en son ve en hızlı kuruyacak biçimde ele alınır. Temizlik personeline bu düzenin nasıl öğretileceğini temizlik personeli eğitimi yazısında anlattık.

Kalıntı Bırakan Ürünler ve Yanlış Dozaj

Temizlik suyunun kendisi kadar, içine konan ürün de kaymayı belirler. Gereğinden fazla deterjan kullanmak, zeminde kuruduktan sonra da kalan ince bir film bırakır. Bu film bir sonraki ıslanmada yeniden kayganlaşır ve kiri de tutar. "Parlatıcılı" ya da "cila etkili" olarak satılan temizlik ürünleri ise zemine bilerek ince bir katman bırakır; kuru zeminde parlaklık veren bu katman, ıslandığında tutunmayı azaltabilir.

Dozaj sorunu sahada çok yaygındır. Ürün şişesinden göz kararı dökülür, "daha çok köpük daha iyi temizler" düşüncesiyle miktar artırılır. Oysa çoğu taş temizlik ürünü çok az miktarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçü kabı kullanmak ya da dozaj aparatlı bir sistemle çalışmak, hem kayganlığı hem de ürün israfını azaltır. Yoğun kirlenmede ise ürün artırılmaz; bunun yerine fırçalı makineyle mekanik temizlik yapılır ve ardından temiz suyla durulanır. Taş temizlik ürünlerinin etiketlerinde nelere bakılacağını etiket okuma yazısında ayrıntılı ele aldık.

Taş zeminde ürün seçimi aynı zamanda taşı korumakla ilgilidir. Asitli ürünler mermeri aşındırarak düzensiz bir yüzey bırakır; bazı bölgeler pürüzlü, bazıları parlak kalır. Bu düzensizlik de kaymayı öngörülemez hâle getirir.

Kurulama: İşin Yarısı

Islak temizliğin bittiği an, zeminin güvenli olduğu an değildir. Taş zemin, özellikle havasız ve serin bir ortamda, sanıldığından uzun süre ıslak kalabilir. Kuruma süresini kısaltmak hem kaza riskini hem de levhaların zeminde kalma süresini azaltır.

Kurulamayı hızlandıran başlıca yöntemler şunlardır:

• Az su ile çalışmak: Paspasın iyice sıkılması ya da mikrofiber mopla nemli temizlik yapılması, zemine bırakılan su miktarını baştan azaltır.
• Emişli makine: Yer yıkama makinesinin vakumlu sıyırıcısı suyu temizlikle aynı geçişte toplar ve zemini neredeyse kuru bırakır; büyük alanlarda en etkili yöntemdir.
• Havalandırma: Kapıların açılması ya da havalandırmanın çalıştırılması buharlaşmayı hızlandırır, özellikle kış aylarında belirgin fark yaratır.
• Kuru mopla son geçiş: Ana yürüme yolu ve kapı önleri temizlikten sonra kuru bir mopla bir kez daha alınırsa, en çok kullanılan bölge en önce güvenli hâle gelir.

Yer yıkama makinelerinin taş zeminde doğru kullanımını zemin yıkama makinesi yazısında ayrıca anlattık.

Dökülme ve Yağmur: Planlanmamış Islaklık

Planlı temizliğin dışında kalan ıslaklık da yönetilmelidir. Bir kafeteryada dökülen çay, bir mağazada kırılan şişe ya da yağmurda içeri taşınan su, birkaç dakika içinde kazaya dönüşebilir. Bunun için en etkili önlem, dökülmenin görüldüğü anda müdahale edilecek basit bir düzendir: Yakın bir noktada duran emici bez ya da mop, bir uyarı levhası ve dökülmeyi gören herkesin kime haber vereceğinin bilinmesi.

Yağmurlu günlerde asıl iş girişte yapılır. Yeterince uzun bir paspas alanı, ayakkabılardaki suyun büyük kısmını binanın içine girmeden alır. Paspaslar ıslandıkça değiştirilmeli, kenarları kalkmış ya da kıvrılmış paspaslar hemen düzeltilmelidir; paspasın kendisi de takılma tehlikesi oluşturabilir. Kış aylarında girişlerde tuz ve çamurla nasıl başa çıkıldığını kış aylarında bina girişleri yazısında ele aldık.

Kurumsal Alanda Sorumluluk ve Kayıt

İşyerlerinde ve kamuya açık binalarda zemin güvenliği, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının da konusudur. Türkiye'de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve buna bağlı yönetmelikler, işverene çalışanların güvenliği için riskleri değerlendirme ve önlem alma yükümlülüğü getirir; ziyaretçilere karşı sorumluluk ise ayrıca hukuki bir konudur. Hangi yükümlülüğün hangi kişide olduğu ve bir kaza durumunda neyin araştırılacağı konusunda iş güvenliği uzmanına ve hukukçuya danışmak gerekir. Bizim burada önerebileceğimiz, iyi bir düzenin yazılı olarak kurulmasıdır.

Yazılı bir temizlik planı ve basit kayıtlar, hem uygulamayı tutarlı hâle getirir hem de bir sorun olduğunda neyin yapıldığını gösterir. Kayıtlar karmaşık olmak zorunda değildir; önemli olan düzenli tutulmasıdır.

Aşağıdaki tablo, kurumsal bir binada ıslak zemin yönetimi için tutulması yararlı kayıtları özetliyor:

Ramak kala olaylar, yani kimsenin yaralanmadığı kaymalar, kayıt altına alınması en çok ihmal edilen bilgilerdir. Oysa aynı noktada üç kez ramak kala yaşanmışsa, dördüncüsünün kazayla sonuçlanması büyük olasılıktır. Bu noktalarda zemin yüzeyinin ölçülmesi ve gerekiyorsa iyileştirilmesi düşünülmelidir; ölçüm yöntemlerini kaymazlık değerleri yazısında anlattık.

Binanızdaki taş zeminin temizlik düzenini, ürün seçimini ve riskli noktalarını birlikte gözden geçirmek isterseniz, alanın kullanımını ve yaşanan sorunları hizmet talep formu üzerinden iletebilirsiniz.